ماجرای شکایت دیجیکالا از اسنپمارکت به زبان ساده
در این خبر، داستان دعوای دو فروشگاه اینترنتی بزرگ در ایران را میخوانیم؛ دیجیکالا از اسنپمارکت شکایت کرده و اسنپمارکت جوابیه داده و گفته ادعاهای دیجیکالا درست نیست. اگر اسم «انحصار»، «رقابت» و این چیزها برایتان گنگ است، نگران نباشید؛ در ادامه ماجرا را قدمبهقدم و ساده توضیح میدهیم و در آخر یک جمعبندی و تحلیل کوتاه از این دعوا داریم.
ماجرای شکایت دیجیکالا
اصل ماجرا چیست؟
دیجیکالا یک سرویس سوپرمارکتی به اسم «دیجیجت» دارد؛ یعنی همان سفارش آنلاین از سوپرمارکت و تحویل سریع. گروه اسنپ هم سرویس شبیه همین را با نام «اسنپمارکت» دارد.
دیجیکالا (از طرف دیجیجت) به «شورا و مرکز ملی رقابت» شکایت کرده و گفته اسنپ و اسنپمارکت روی سوپرمارکتها و بخش غذایی فشار میآورند و رفتارشان منصفانه نیست.
در پاسخ، اسنپمارکت یک بیانیه منتشر کرده و تقریباً همه این ادعاها را رد کرده و گفته برداشت دیجیکالا اشتباه است.
دیجیکالا چه چیزی را علیه اسنپمارکت مطرح کرده است؟
طبق آنچه در خبر آمده، دیجیکالا در شکایتش مدعی شده:
- روی سوپرمارکتها و کسبوکارهای گروه دیجیکالا فشار وارد شده است.
- در همکاری با فروشگاهها محدودیتهای تجاری وجود دارد (یعنی فروشگاهها در کار کردن با رقبا محدود میشوند).
- اسنپمارکت پولِ بعضی شریکهایش (فروشگاهها) را بلوکه یا مسدود کرده است.
به همین دلیل دیجیجت تصمیم گرفته از اسنپمارکت و گروه اسنپ به نهاد مسئول رقابت (شورا و مرکز ملی رقابت) شکایت کند.
اسنپمارکت در جواب چه گفته است؟
روابط عمومی اسنپمارکت یک جوابیه منتشر کرده و در آن گفته ادعاهای دیجیکالا بیاساس است. مهمترین نکات این جوابیه را به زبان ساده مرور کنیم.
همکاری با فروشگاهها بر اساس قرارداد و منافع مشترک است
اسنپمارکت میگوید همکاریاش با فروشگاههای طرف قرارداد، همیشه بر پایه قرارداد رسمی و منافع مشترک بوده؛ یعنی وقتی یک سوپرمارکت یا فروشگاه زنجیرهای با اسنپمارکت کار میکند، یک توافق دوطرفه و مشخص وجود دارد و هدف، افزایش فروش آن فروشگاه است.
بازنگری قراردادها از ابتدای ۱۴۰۴
اسنپمارکت میگوید از ابتدای سال ۱۴۰۴ آمده و همه قراردادهایش را دوباره بررسی و عوض کرده است تا:
- هر نوع محدودیت تجاری که ممکن بوده از نسخههای قدیمی قرارداد برداشت شود، از متن قرارداد حذف شود.
- شفافیت قراردادها بیشتر شود.
- استاندارد همکاری با فروشگاهها بالا برود و صنعت به شکل پایدارتر رشد کند.
به زبان ساده، میگوید: «اگر قبلاً چیزی در قرارداد بود که ممکن بود بهعنوان محدودیت برای فروشگاهها برداشت شود، آن را حذف کردهایم.»
اتهام بلوکه کردن پول فروشگاهها را رد میکند
اسنپمارکت تأکید کرده که:
- هیچوقت پول فروشگاهها را مسدود نکرده است.
- ادعای بلوکه کردن وجوه شریکها کاملاً بیاساس است.
- برای تسویهحساب با فروشگاهها، زیرساختهای فناورانه (سیستمهای نرمافزاری) ساخته که فرآیند تسویه را شفاف و قابلاعتماد کند.
یعنی از نگاه اسنپمارکت، روند واریز پول فروش فروشگاهها منظم و روشن است و مسدودیای در کار نیست.
ادعای اسنپمارکت درباره رقابت و رفتار غیرمنصفانه
اسنپمارکت در جوابیهاش فقط از خودش دفاع نکرده، بلکه به رفتار بعضی رقیبها هم کنایه زده و گفته در بازار خردهفروشی آنلاین، نمونههای واضحی از نقض رقابت منصفانه توسط بعضی بازیگران وجود دارد.
مثال اسنپمارکت از رفتار رقیب
اسنپمارکت در جوابیه خودش یک مثال مشخص میزند:
- یک فروشگاه زنجیرهای که قبلاً همکاری نزدیک و موفقی با اسنپمارکت داشته، دیگر با اسنپمارکت کار نمیکند.
- این فروشگاه در نامه رسمی اعلام کرده که به تصمیم هیئتمدیره گروه صنعتیِ صاحب فروشگاه، و «همراستا با منافع مشترک پلتفرم رقیب اسنپمارکت»، مجبور شده همکاریاش با اسنپمارکت را متوقف کند.
به زبان ساده، اسنپمارکت میگوید: یک گروه صنعتی صاحب فروشگاه زنجیرهای، بهخاطر منفعت با پلتفرم رقیب اسنپمارکت، دستور داده همکاری با اسنپمارکت قطع شود؛ این را نمونهای از رفتار غیرمنصفانه در بازار میداند.
نگاه اسنپمارکت به رقابت
اسنپمارکت میگوید تنها راه رشد پایدار این صنعت، «رقابت سالم» است؛ یعنی همه بازیگران، بدون فشار و محدودیت غیرمنصفانه، در یک میدان مشترک رقابت کنند.
همچنین میگوید تحلیلهایی که برخلاف این واقعیت مطرح میشود، بیشتر ناشی از سوءتفاهم یا تحلیل ناقص است؛ یعنی ادعاهایی مثل فشار و انحصار را درست نمیداند.
توضیح اسنپمارکت درباره قطع همکاری با بعضی فروشگاهها
یکی از نکاتی که در شکایتها معمولاً مطرح میشود، این است که چرا پلتفرمها با بعضی فروشگاهها همکاری را قطع یا محدود میکنند. اسنپمارکت این را هم توضیح داده است.
میگوید تغییر در نحوه همکاری با فروشگاههای زنجیرهای یا محلی، برای هر پلتفرم، یک بخش طبیعی از «مدیریت زنجیره تأمین» است؛ یعنی برای اینکه کیفیت خدمات و نظم تأمین کالا حفظ شود، گاهی لازم است همکاری با بعضی فروشگاهها عوض شود.
اسنپمارکت تأکید میکند این تصمیمها:
- بر اساس شاخصهای عملکردی فروشگاهها (مثلاً کیفیت سرویس یا سرعت خدمات).
- بر اساس توافقات تجاری.
- و ملاحظات عملیاتی (مسائل اجرایی مثل لجستیک و تحویل سفارشها).
گرفته میشود و ارتباطی با ادعاهای فشار یا انحصار ندارد.
مثال از معیارهای اسنپمارکت برای همکاری
اسنپمارکت چند مثال ساده میزند:
- اگر فروشگاهی نتواند استانداردهای اسنپمارکت در سطح خدمات (مثلاً سرعت ارسال، کیفیت بستهبندی، موجود بودن کالا) را تأمین کند، ممکن است از همکاری کنار گذاشته شود.
- اگر فروشگاهی در شاخص رضایت مشتریان خوب عمل کند، ممکن است از اسنپمارکت پیشنهادهای تشویقی دریافت کند (مثل همکاری بیشتر یا شرایط بهتر).
به بیان ساده، میگوید: فروشگاه خوب تشویق میشود، فروشگاه با عملکرد ضعیف ممکن است حذف شود؛ این را جزئی از مدیریت حرفهای میداند، نه فشار یا انحصار.
سرمایهگذاری اسنپمارکت و هدف گرفتن بازار آفلاین
اسنپمارکت در جوابیهاش تأکید میکند که طی سالهای گذشته، سرمایهگذاریهای بزرگی برای جا انداختن فرهنگ خرید آنلاین روزانه و تحویل فوری در ایران انجام داده است.
همچنین میگوید بهجای تمرکز روی رقابت با دیگر پلتفرمهای آنلاین، بیشتر تلاش کرده سهم بازار خرید آفلاین (همان خرید حضوری از سوپرمارکت و فروشگاهها) را هدف بگیرد. یعنی میخواهد مردم را از خرید حضوری به خرید آنلاین روزمره و فوری عادت بدهد.
بحث سهم بازار آنلاین و ادعای انحصار
در انتهای جوابیه، اسنپمارکت سراغ بحث «انحصار» میرود؛ یعنی اینکه آیا ممکن است یک شرکت در این بازار، همهچیز را در دست بگیرد؟
اسنپمارکت میگوید بر اساس برآوردهای رسمی:
- سهم خردهفروشی آنلاین کالاهای سوپرمارکتی، هنوز به ۳ درصدِ کل بازار ایران نرسیده است.
- یعنی حدود ۹۷ درصد این بازار هنوز آفلاین است (مردم حضوری خرید میکنند).
به همین دلیل اسنپمارکت معتقد است صحبت از انحصار در چنین بازاری «بیمعنا» است؛ چون بازار آنقدر بزرگ و تازهکار است که جای کافی برای حضور همزمان چندین بازیگر دارد و هیچ شرکت بهتنهایی نمیتواند ادعا کند کنترل کل بازار را در اختیار دارد.
دعوت اسنپمارکت به همکاری بین بازیگران
اسنپمارکت در پایان میگوید بازار خردهفروشی آنلاین در ایران بازاری تازه و پرظرفیت است و رشد آن فقط با همکاری و همافزایی همه بازیگران ممکن میشود.
برای همین، ضمن تأکید بر قانونمداری و مسئولیتپذیری، همه همکاران را به مشارکت در توسعه این صنعت و سرمایهگذاری برای آینده آن دعوت میکند.
سؤالات متداول
انحصار یعنی چه و چرا در این خبر مطرح شده است؟
انحصار یعنی وقتی یک یا چند شرکت طوری در بازار قدرتمند میشوند که عملاً بقیه نمیتوانند رقابت کنند؛ مثلاً اگر یک پلتفرم، فروشگاهها را مجبور کند فقط با او کار کنند و اجازه ندهند با رقیب کار کنند. در این خبر، دیجیکالا در شکایتش به نوعی رفتارهای اسنپمارکت و گروه اسنپ را نزدیک به انحصار و فشار میداند، اما اسنپمارکت میگوید هم قراردادها را طوری اصلاح کرده که محدودیت تجاری نباشد، هم سهم بازار آنلاین آنقدر کم است که اصولاً حرف از انحصار را بیمعنا میداند.
«شورا و مرکز ملی رقابت» چهکار میکند؟
در متن خبر فقط اسم این نهاد آمده و توضیح دقیقی درباره کارش داده نشده است؛ ولی از متن مشخص است که وظیفهاش بررسی شکایتهایی است که به رقابت منصفانه در بازار مربوط میشود. یعنی اگر یک شرکت ادعا کند رقیبش رفتار غیرمنصفانه یا انحصاری دارد، میتواند در سامانه این شورا شکایت ثبت کند تا بررسی شود.
آیا در متن خبر ثابت شده که اسنپمارکت قانون رقابت را نقض کرده است؟
خیر. آنچه در متن میخوانیم فقط دو طرف ماجراست: دیجیکالا شکایت ثبت کرده و ادعاهایی دارد؛ اسنپمارکت در جوابیه همه این ادعاها را رد کرده و حتی مثالهایی از رفتار غیرمنصفانه دیگران میآورد. اینکه در نهایت حق با کدام طرف است و آیا واقعاً قانونی نقض شده یا نه، چیزی است که باید توسط نهادهای رسمی مثل شورا و مرکز ملی رقابت بررسی و اعلام شود؛ در این خبر نتیجه نهایی اعلام نشده است.
برای کاربر عادی، این دعوا چه تأثیری دارد؟
در خود متن خبر چیزی درباره تغییر مستقیم در خدمات برای مشتری عادی (مثل گرانی، قطع سرویس و…) گفته نشده است. بیشتر بحث بین دو شرکت درباره نحوه همکاری با فروشگاهها و موضوع رقابت در بازار است. ممکن است در پشتصحنه، نوع همکاری با سوپرمارکتها عوض شود، اما خبر بهطور مستقیم پیامی درباره تغییر در تجربه خرید روزمره کاربران مطرح نمیکند.
جمعبندی و تحلیل ساده ماجرا
در این داستان، دیجیکالا میگوید اسنپمارکت و گروه اسنپ در بازار سوپرمارکتی آنلاین رفتارهایی دارند که شبیه فشار و محدود کردن رقباست، و بابت این موضوع به نهاد مسئول رقابت شکایت کرده است. از آن طرف، اسنپمارکت میگوید قراردادهایش را اصلاح کرده تا محدودیت تجاری از بین برود، ادعای بلوکه کردن پول فروشگاهها را رد میکند و تأکید دارد که خودش هم از رفتار بعضی رقبا ضربه خورده است.
نکته کلیدی در تحلیل ساده این ماجرا این است که بازار سوپرمارکتی آنلاین هنوز خیلی کوچکتر از بازار حضوری است و همه پلتفرمهای بزرگ تلاش میکنند سهم بیشتری از این بازار بگیرند. وقتی چند بازیگر بزرگ در یک بازار کوچک و در حال رشد فعالاند، طبیعی است که تنش و شکایت بینشان زیاد شود؛ هر طرف خودش را منصفانه و طرف مقابل را محدودکننده میبیند. تا وقتی نهادهای رسمی نتیجه بررسی را اعلام نکردهاند، فقط میتوانیم بگوییم این خبر، نشانه شدت رقابت و حساسیت بازیگران بزرگ روی روابطشان با فروشگاههاست؛ نه اینکه حتماً یکیشان مقصر قطعی است.
توضیحات نوشتار
- نویسنده: زینب سردار
- تاریخ انتشار: 1405/05/18
- تاریخ بهروزرسانی: 1405/05/18
